Car colega,

La question ëd la bariera digital a l'é un-a 'd cole gròsse, e as ësta provand a trové dle solussion, dzortut dle solussion finansiarie. Comsëssìa, për lòn ch'i në sai mi, a l'é nen che për adess a-i sio dij gran progress. La situassion ëd le lenghe dël mond, conforma a lòn ch'a l'han publicà le Nassion Unìe, a l'é d'un total ëd 6000 lenghe, antra scrivùe e mach parlà. As conta che për ël 2050 a-i në resterà mach ël 10%.

Lòn ch'a sta rivand a l'é un darmagi tremend a la varietà tant lenghìstica che coltural. E a sta rivand ambelessì e adess. La question a l'é: ma com as peul mai fesse a limité 's darmagi? Ëd darmagi për ess-ie a-i në sarà an tute le manere, ma coma fé a felo almanch pì cit? Ambelessì a peul esse che la tecnologìa anformàtica a peula giuté, conbin ch'a sia pa dita ch'a-i la fasa.

Le Nassion Unìe, an soa Dichiarassion dël Mileni a l'han ciamà che l'istrussion a sia disponìbila për tute le masnà e për tuta la gent, e che 'cò ij grand a 'mprendo a lese e a scrive. L'UNESCO a l'ha proclamà st'ann-sì “Ann ëd le Lenghe”. E sempe l'UNESCO a l'é ampegnà da vàire agn ant ij programa d'educassion, con ses but formalisà.

Gavà le gran organisassion antragoernative coma l'ONU e l'UNESCO, n'àutra inissiativa motobin amportanta a l'é stàita cola ëd Wikipedia. Wikipedia, coma ch'i seve 'd sigura, a l'é n'enciclopedìa scrivùa da la gent, da tuti coj ch'a veulo giuté a fela, a l'é na ròba ch'a monta dal bass anvers a l'àut. Ma a l'é 'cò duverta a qualsëssìa lenga, e al dì d'ancheuj Wikipedia a la coerta nen mach na gran quantità ëd vos, a son già pì che 9 milion antramentr ch'i parlo, ma a la coerta 'cò 250 lenghe. Antra ste lenghe-sì, as capiss, la part dël leon a la fan cole pì gròsse e spantià. Ma 'cò le lenghe locaj a peulo scriv-se a travajé, e parej, për esempi, le lenghe African-e e cole Asiàtiche a stan fasend dij bej progress a buté 'd definission, ëd paròle e 'd concet andrinta a st'utiss, andrinta a Wikipedia.

Tornand a la question ëd la bariera digital, gavà jë sfide tecnològiche e le solussion nen esagerà costose ch'i podoma deje, e che com as ës-ciàira a son viaman dë pì, a-i é 'cò la question d'avej dij materiaj scrivù an lenghe native. E sòn për ël dovré ëd tuti ij dì, ma dzortut për ij programa d'istrussion: për jë scòle, j'elementar, le secondarie e 'cò për l'alfabetisassion dij pì grand. Për sòn i pensoma che l'anformàtica a l'abia ël potensial, e disoma pura ch'i soma bele sigur ch'a 'l l'abia, dë giuté a sbassé le carense educative ëd prim livel për vàire sent milion ëd person-e, e miraco për dij miliard. E tut sossì ën giutand a sbassé ël darmagi dla perdita dla varietà coltural e lenghìstica, varietà ch'a l'é ëd tuti nojàutri.